Porady na temat doboru bezpieczników Synergistic Research
Wpływ bezpieczników na brzmienie systemu audio
Wpływ bezpieczników na brzmienie systemu audio jest bardzo często kwestionowany. Tymczasem bezpiecznik stanowi największe „wąskie gardło” w przepływie prądu, jego nieliniowa charakterystyka przewodzenia i wysoka rezystancja (zwykle około 1000x większa niż kabel doprowadzający prąd do urządzenia) mają zasadniczy wpływ na brzmienie systemu w stopniu podobnym do wpływu kabla zasilającego. Jeżeli ktoś sądzi, że to brednie, nabijanie w butelkę, autosugestia lub coś podobnego (jest wiele takich osób), prawdopodobnie oznacza to, że posiadając sprzęt audio klasy high-end nigdy nie odważył się testować różnych audiofilskich przewodów zasilających lub bezpieczników w swoim systemie.
Temat wpływu audiofilskich bezpieczników na brzmienie systemów high-end audio jest znany w Polsce i na świecie od lat. Oto kilka rodzimych stron, gdzie jest poruszany temat stosowania bezpieczników audiofilskich:
Naszym zdaniem, czym lepszej klasy sprzęt audio posiadamy, tym większy jest wpływ klasy przewodu zasilającego (i bezpiecznika) na brzmienie zestawu. Cały system bowiem gra tak dobrze, na ile pozwala jego najsłabszy składnik. Jest to również praktyczne doświadczenie tysięcy audiofilów i wynika stąd teza, jaką można na tej podstawie postawić, że bezpieczniki i inne gadżety "grają", czyli mają swoją sygnaturę brzmieniową. Ta teza znalazła potwierdzenie również w naszej praktyce, i to w blisko 100% systemów tranzystorowych, z jakimi mieliśmy do czynienia przez ostatnie kilkadziesiąt lat naszej pracy: u nas w firmie, naszych domowych systemach, u zaprzyjaźnionych audiofilów i u klientów. Należy zaznaczyć, że w systemach lampowych, z uwagi na znacznie większe napięcia i prądy pracy układów wewnętrznych i wynikający stąd mniejszy procentowy wpływ zakłóceń wszelkiego typu na pracę elektroniki, wpływ okablowania zasilającego (i bezpieczników) na brzmienie jest zwykle mniejszy, niż w systemach tranzystorowych.
Wielu producentów oferuje audiofilskie przewody zasilające, ale tylko garstka produkuje również audiofilskie bezpieczniki miniaturowe, których można użyć w celu polepszenia brzmienia systemu audio poprzez podmianę bezpieczników fabrycznych. Niestety taka podmiana nie jest oczywista. Podmiana bezpieczników fabrycznych często niesie za sobą szereg zagrożeń, które trzeba zrozumieć, jeżeli bezpiecznik podmieniamy.
Aby zrozumieć o co chodzi i z czym wiążą się te ryzyka, potrzebnych jest kilka wyjaśnień.
Zwyczajowy podział bezpieczników za zwłoczne i szybkie
Zwyczajowo bezpieczniki zasadniczo (oprócz rozmiaru) dzielimy na szybkie (znaczenie F lub brak oznaczenia) i zwłoczne (oznaczenie T). Nie należy mylić oznaczeń bezpieczników z logo producenta LF (Littelfuse), często bierzemy F z loga za oznaczenie F, co skutkuje błędnie dobranym bezpiecznikiem i jego spaleniem. Poniżej zdjęcie zwłocznego bezpiecznika marki Littefuse, który można pomylić z bezpiecznikiem szybkim.
Bezpiecznik szybki zareaguje (przepali się) w bardzo krótkim czasie w przypadku przekroczenia prądu np. 2-krotnie w stosunku do prądu znamionowego, na jaki został przewidziany. Bezpiecznik zwłoczny w tej samej sytuacji zareaguje ze znacznie większym opóźnieniem - wytrzyma stres związany z chwilowym przepływem większego prądu.
Zróżnicowane czasy działania bezpieczników szybkich i zwłocznych
Niestety, wśród zwyczajowej kategorii bezpieczników szybkich i zwłocznych istnieje kilka podkategorii. Producenci zazwyczaj oferują bezpieczniki super-szybkie, szybkie, średnio-zwłoczne, zwłoczne i super-zwłoczne, a w każdej z tych grup istnieje klika pod-grup różniących się jeszcze między sobą czasem zadziałania. Daje to nam obraz kilkunastu podgrup różniących się czasem zadziałania, rezystancją, itp, a mających dokładnie tę samą wartość, czyli np. "5x20mm 1A/250V". Wynika stąd to, ze zwyczajowo określane bezpieczniki zwłoczne mogą reagować szybciej (są to bezpieczniki średnio-zwłoczne), lub wolniej (są to bezpieczniki super-zwłoczne). W praktyce wygląda to tak, że np. bezpiecznik 1A wytrzyma prąd 2A przez 30 minut jeżeli jest super-zwłoczny, lub 10 sekund gdy jest zwłoczny, albo ułamek sekundy jeżeli jest szybki.
Urządzenia elektroniczne audio posiadają w części zasilającej kondensatory, które podczas włączenia urządzenia do sieci muszą się naładować do napięcia w jakim pracują. Jeżeli układ zasilacza jest tak skonstruowany, że nie ogranicza prądu ładowania, wówczas podczas włączenia urządzenia do sieci przez krótką chwilę pobór prądu przez urządzenia może być znacznie większy niż maksymalny prąd pobierany z sieci podczas normalnej pracy urządzenia. Wówczas producenci tego typu urządzeń czasem instalują bezpieczniki o charakterystyce super-zwłocznej, aby bezpiecznik wytrzymał stres związany z ponad-znamionowym przepływem prądu przez jakiś określony krótki czas, który producent może łatwo obliczyć. Znając ten czas producent urządzenia dobierze właściwy bezpiecznik konkretnej serii konkretnego producenta.
Jak odróżnić bezpieczniki o przedłużonym czasie działania ("super" zwłocznych) od typowych ?
Bezpieczniki nie są zazwyczaj oznaczane modelem fabrycznym na obudowie, trudno zatem określić jaki typ bezpiecznika (o jakiej charakterystyce wyłączania) jest zainstalowany. Bezpieczniki o wydłużonym czasie zadziałania (super-zwłoczne) zazwyczaj łatwo poznać jeżeli są szklane a nie ceramiczne - posiadają w środku widoczną sprężynkę a nie prosty drut. Poniżej zamieszczamy zdjęcie typowego bezpiecznika super-zwłocznego o przedłużonym czasie zadziałania.
Zwykłe bezpieczniki zwłoczne i średnio-zwłoczne posiadają zazwyczaj prosty drucik. Bezpieczniki bez szklanej rurki - białe (ceramiczne) zazwyczaj mają zazwyczaj charakterystykę podobną do tych szklanych z prostym drucikiem, czyli zazwyczaj nie są super-zwłoczne (choć nie jest to reguła). Poniżej zdjęcie bezpiecznika zwłocznego o typowym czasie działania.
Dobór bezpieczników Synergistic Research
Synergistic Research nie produkuje bezpieczników super-zwłocznych, tylko bezpieczniki zwłoczne i szybkie (odpowiedniki tych z prostym drucikiem w środku). Te zatem, można łatwo podmienić stosując tę samą wartość bezpiecznika jaka jest zalecana przez producenta dla bezpiecznika oryginalnie umieszczonego w urządzeniu. Nie można natomiast bezpośrednio podmieniać bezpiecznika ze sprężynką (zwłocznego o przedłużonym czasie działania lub super-zwłocznego) na zwłoczny Synergistic Research o tej samej wartości, gdyż istnieje bardzo duża szansa, że drogi bezpiecznik audiofilski przepali się podczas włączenia urządzenia - nie wytrzyma stresu związanego z ładowaniem kondensatorów w zasilaczu. Spalenie bezpiecznika nie będzie uznane przy reklamacji bezpiecznika, a zatem wiąże się z tym strata finansowa dla nabywcy.
Jeżeli ktoś bardzo chce zastosować bezpiecznik audiofilski w miejsce bezpiecznika ze zprężynka, wówczas akceptując ryzyko opisane powyżej w tym artykule, akceptując utratę gwarancji na urządzenie (niektórzy producenci nie uznają gwarancji jeżeli w środku znajdą bezpiecznik nieoryginalny), należałoby taki bezpiecznik przewartościować. Z naszej praktyki wynika, że przewartościowanie 3-krotne spowoduje, że bezpiecznik audiofilski zazwyczaj się nie przepali. Przykładowo, jeżeli w urządzeniu znajduje się bezpiecznik super-zwłoczny 1A należałoby przyjąć wartość 3.15A jako najbliższą tej reguły. Jednak wówczas taki bezpiecznik może zatracić swoje cechy do jakich został zaprojektowany, użytkownik musi rozumieć zagrożenia, jeżeli podejmuje decyzję wymiany bezpiecznika w celu poprawy brzmienia system.
Czy bezpiecznik nieoryginalny (i przewartościowany) może popsuć urządzenie ?
Rolą bezpiecznika instalowanego przy gnieździe zasilającym nie jest zabezpieczenie urządzenia przed wystąpieniem uszkodzenia, którego przyczyna zazwyczaj tkwi w samym urządzeniu, zasadniczo bezpiecznik nie uchroni urządzenia przez wystąpieniem pierwotnego wewnętrznego uszkodzenia, nie może być zatem przyczyną podstawowej awarii urządzenia.
Bezpiecznik natomiast chroni urządzenie przed rozprzestrzenianiem się pierwotnej awarii na sąsiednie układy, jeżeli takie rozprzestrzenianie się mogłoby w ogóle wystąpić i wiązałoby się ze zwiększonym poborem prądu z sieci. Osobiście nie znamy ani nie słyszeliśmy o ani jednym przypadku, w którym zainstalowany audiofilski bezpiecznik przyczyniłby się do szkód, jakie poniósł użytkownik z tytułu uszkodzenia urządzenia, co nie oznacza, że taki przypadek nie mógłby wystąpić.
Czy bezpiecznik Synergistic Research można przetestować w swoim systemie ?
Tak, wypożyczamy bezpieczniki marki Synergistic Research do testu za kaucją, a w przypadku zwrócenia towaru w oznaczonym terminie, w stanie technicznym i kosmetycznym takim, jaki został do testu dostarczony, (włącznie z opakowaniem) zwracamy kaucję w pełnej wysokości (bez zadawania pytań), potrącając koszty przesyłki, jakie przez nas zostały poniesione.
UWAGA: Bezpieczniki Synergistic Research posiadają delikatny foliowy nadruk, który może się zniszczyć podczas umieszczania lub wyjmowania bezpiecznika z urządzenia. W takim wypadku potrącamy od 25% do 35% ceny nominalnej bezpiecznika, gdyż takiego bezpiecznika nie możemy już ponownie sprzedać jako pełnowartościowego. Jeżeli bezpiecznik zostanie uszkodzony (spalony), kaucja przepada w pełnej wysokości.