Test hybrydowego wzmacniacza zintegrowanego PrimaLuna EVO 300 Hybrid Integrated Amplifier w Stereophile
Recenzja
Test hybrydowego wzmacniacza zintegrowanego PrimaLuna EVO 300 Hybrid Integrated Amplifier w Stereophile
Recenzja hybrydowego wzmacniacza zintegrowanego PrimaLuna EVO 300 Hybrid integrated amplifier
Autor i źródło recenzji: Ken Micallef, Stereophile, sierpień 2024 r. Oryginał możesz przeczytać TUTAJ.
Technologia hybrydowa, czyli połączenie lamp i tranzystorów w jednym wzmacniaczu, wzbudza głębokie pragnienie wśród wielu entuzjastów. Ma ona potencjał, aby ucieleśniać idealne połączenie: płynność tonalną, obecność i przestrzenność lamp w połączeniu z mocą i niezawodnością tranzystora. To technologia, która może być końcem poszukiwań.
Mimo to długo pozostawałem sceptyczny. Jestem - przyznaję - audiofilem, który jest mieszanką purysty i tradycjonalisty. Preferuję starsze technologie i prostsze obwody. Wzmacniacze, w tym wzmacniacze zintegrowane, powinny być lampowe od wejścia do wyjścia. Układ prostowniczy? Oczywiście lampowy. Rozważałem nawet konstrukcje OTL, przynajmniej w teorii, choć moje dotychczasowe doświadczenia były mieszane.
Mimo to, mój umysł i uszy pozostają otwarte. Niezliczone godziny spędzone na recenzowaniu dla Stereophile'a pokazały mi, że nasza technologia, choć dojrzała w wielu aspektach, wciąż ewoluuje. Zamknięty umysł ryzykuje, że zostanie zapomniany jak opuszczony wzmacniacz na półce w supermarkecie z elektroniką, lub będzie marniał w audiofilskim domu spokojnej starości. W końcu to, co się liczy, to nie nasze przekonania, ale to, jak muzyka na nas wpływa, niezależnie od tego, czy pochodzi z technologii starej szkoły czy nowoczesnych rozwiązań.
Najnowszym przykładem hybrydowego podejścia jest EVO 300 Hybrid, stworzony przez wyjątkowy zespół. Marcel Croese, który zaprojektował wysoko ceniony przedwzmacniacz lampowy PrimaLuna EVO 400, wniósł swój wkład w lampowy stopień wejściowy wzmacniacza zintegrowanego. Jan de Groot z Floyd Design zastosował swoje umiejętności w półprzewodnikowym stopniu wyjściowym. Herman van den Dungen, CEO Durob Audio, także służył pomocą.
Zintegrowane wzmacniacze lampowo-półprzewodnikowe mają bogatą historię. Pionierskie konstrukcje, takie jak HCA Bascoma H. Kinga z 1979 roku, oferujące moc 150 W przy 8 omach, przetarły szlak. Harvey "Gizmo" Rosenberg z New York Audio Labs rozwinął tę koncepcję w 1984 roku, wprowadzając wzmacniacz Moscode, który łączył lampowy stopień wejściowy ze stopniem wyjściowym FET i był dostępny w kilku konfiguracjach mocy. Dziś to dziedzictwo jest kontynuowane przez modele takie jak Vinnie Rossi L2i-SE, Supravox Vouvray, Copland CSA150, BAT VK-3500, Riviera Levante i Vincent Audio SV-737, oraz wiele innych.
PrimaLuna EVO 300 Hybrid Integrated
hybrydowy wzmacniacz zintegrowany
31 560 zł
Konstrukcja
EVO 300 Hybrid waży 63 funty, ale jest też dość kompaktowy: 40,39 cm szerokości, 20,57 cm wysokości i 38,61 cm głębokości. Jego stalowa konstrukcja, obejmująca zarówno obudowę o grubości 1,5 mm, jak i obudowę o grubości 3 mm, jest taka sama jak w innych wzmacniaczach PrimaLuna, w tym w zintegrowanym EVO 400, którego użyłem do porównania w tej recenzji. Podobnie jak inne wzmacniacze PrimaLuna, EVO 300 jest wykończony pięcioma warstwami lakieru samochodowego, ręcznie szlifowanego pomiędzy warstwami.
Sercem EVO 300 Hybrid jest konstrukcja lampowo-półprzewodnikowa. Sekcja przedwzmacniacza składa się z sześciu lamp 12AU7 marki PrimaLuna z podwójną triodą, z których dwie obsługują stopień wzmocnienia, a cztery działają jako sterowniki. Ten wyselekcjonowany wybór stanowi podstawę dla solidnego stopnia wyjściowego. Tutaj tranzystory JFET firmy Linear Systems łączą siły z niestandardowymi parami tranzystorów MOSFET firmy Exicon, pracując w konfiguracji dual-mono w klasie A/B. To synergiczne połączenie zapewnia moc 100 W przy 8 omach i 160 W przy 4 omach.
EVO 300 Hybrid wykorzystuje niezależne zasilacze. Sekcja przedwzmacniacza zasilana jest przez dwa dedykowane transformatory toroidalne, natomiast wzmacniacz korzysta z oddzielnego transformatora toroidalnego o mocy 500 VA. Wszystkie transformatory są nawijane na miejscu w fabryce PrimaLuna, umieszczone w metalowej obudowie i zalane żywicą, co minimalizuje szumy i chroni uzwojenia.
Poza lampami, tranzystorami i transformatorami, EVO 300 Hybrid zawiera wysokiej jakości komponenty, takie jak japońskie rezystory Takman, kondensatory DuRoch, Nichicon, Kemet i Rubycon oraz potencjometr regulacji głośności ALPS Blue Velvet. Sekcja wzmacniacza jest wewnętrznie otoczona dwoma dużymi radiatorami, które zapewniają efektywne chłodzenie głównego zasilacza oraz tranzystorów MOSFET.
Konstrukcja EVO 300 Hybrid, podobnie jak większości wzmacniaczy PrimaLuna, opiera się przede wszystkim na okablowaniu. W "krytycznej ścieżce sygnału" przewód jest wykonany ze szwajcarskiej, posrebrzanej, beztlenowej, monokrystalicznej (OCC) miedzi z teflonowym dielektrykiem, "dla doskonałej szybkości sygnału i zwiększonej klarowności", jak podaje strona internetowa firmy. Realizacja funkcji auto-biasu w EVO 300 Hybrid wymagała jednak płytek drukowanych, które podobno są najwyższej jakości: o grubości 2,4 mm z pozłacanymi miedzianymi ścieżkami o grubości 105 µm. Kolejna cecha wspólna dla wzmacniaczy PrimaLuna: obwód "AC Offset Killer", który "zapewnia, że prąd stały w sieci nigdy nie spowoduje buczenia transformatorów".
"AC Offset Killer jest używany jako filtr korygujący nieprzyjemne zakłócenia AC" - powiedział Kevin Deal, właściciel amerykańskiego dystrybutora PrimaLuny, Harmonia Distribution. "Herman van den Dungen zaprojektował ten obwód w latach 80., aby pomóc wyciszyć mechaniczny szum transformatorów toroidalnych w pewnym bardzo wysokiej klasy wzmacniaczu".
"Nie chodzi już tylko o szum mechaniczny" - dodał w osobnym wywiadzie Josh Phelps, kierownik serwisu Harmonia Distribution. "Zły prąd zmienny jest jak złe paliwo w samochodzie. Prąd przemienny jest jak woda, więc nawet jeśli używany jest kondycjoner zasilania, AC Offset Killer sprawia, że prąd przemienny jest o wiele czystszy".
PrimaLuna starała się również zminimalizować szumy w mechanizmie przełączania wejść EVO 300, który działa za pośrednictwem uszczelnionych przekaźników zamontowanych na tylnym panelu. Po wybraniu wejścia "przekaźnik zamyka się, zapewniając najlepsze możliwe połączenie" - czytamy na stronie internetowej. "Wszystkie pozostałe przekaźniki pozostają otwarte, więc szumy i sygnały z innych źródeł nie mogą przedostać się do środka". Ponieważ ścieżka sygnału jest teraz zasadniczo zamknięta, nie ma przewodów, które mogłyby wychwytywać szumy.
Charakterystyczny styl wizualny PrimaLuny jest łatwo zauważalny w EVO 300. Zakrzywiona aluminiowa klatka na lampy prezentuje lampy 12AU7, które również są osadzone po łuku i umieszczone w porcelanowych gniazdach. Szczotkowana aluminiowa płyta czołowa ozdobiona jest dwoma pokrętłami: regulacji głośności i wyboru wejścia oraz gniazdem słuchawkowym 6,35 mm. Wyłącznik zasilania znajduje się po lewej stronie wzmacniacza; przełącznik do wyboru między wyjściem głośnikowym i słuchawkowym znajduje się po prawej stronie. Nóżki są wyposażone w płytkę ochronną zabezpieczającą powierzchnie. EVO 300 hybrid jest dostarczany z dużym pilotem zdalnego sterowania wykonanym z czarnej stali i owiniętym dwoma gumowymi pierścieniami dla lepszego chwytu.
EVO 300 oferuje pięć wejść liniowych oraz wyjścia magnetofonowe i subwooferowe, te ostatnie obsługiwane przez przełącznik mono/stereo. Dodatkowo, oddzielna mała komora zawieszona na spodzie głównej obudowy mieści opcjonalny przedwzmacniacz gramofonowy (i szóste wejście gramofonowe), jeśli jest zainstalowany. Wszystkie gniazda są wyposażone w plastikowe zaślepki, co zapewnia ochronę i estetykę.
Wszystkie te funkcje łączą się w jednej parze solidnych, pozłacanych terminali głośnikowych WBT. EVO 300 może również pomieścić opcjonalną wkładkę gramofonową PrimaLuna MM, która nie była dołączona do mojego egzemplarza testowego. Jeśli chcesz, możesz pominąć sekcję przedwzmacniacza i używać EVO 300 jako czystego wzmacniacza mocy, co dodatkowo zwiększa jego wszechstronność.
Konfiguracja
EVO 300 z łatwością zmieścił się na moim stoliku Salamander, zastępując wzmacniacz zintegrowany EVO 400. Na górnej półce znajdował się mniejszy przedwzmacniacz gramofonowy PrimaLuna EVO 100. Para 1-metrowych interkonektów AudioQuest Pegasus RCA połączyła przedwzmacniacz gramofonowy z EVO 300. Para 10-stopowych kabli głośnikowych AudioQuest William Tell połączyła EVO 300 z kolumnami Volti Audio Razz (specyfikacja 97 dB / 2,83 V / 1 m). Użyłem standardowego przewodu zasilającego wzmacniacza, podłączając go bezpośrednio do gniazdka Synergistic Research.
Podobnie jak inne modele PrimaLuny, EVO 300 cechuje się ostrożnym podejściem do zarządzania energią. Po naciśnięciu przycisku zasilania zapala się czerwona dioda LED, wskazując cykl łagodnego rozruchu, który trwa nieco ponad minutę. Aby zapewnić bezproblemowy start, wszystkie elementy sterujące pozostają wyciszone, dopóki dioda LED nie zmieni koloru na zielony, oznaczając gotowość wzmacniacza do odtwarzania muzyki.
Odsłuch
Gdy zielony wskaźnik zasygnalizował gotowość, umieściłem wkładkę Hana Umami Blue MC, zamontowaną na ramieniu VPI FatBoy, nad sekcją wejściową stereofonicznego tłoczenia The Beatles "Rubber Soul" z lat 60-tych (Odeon 1C 072-04 115). Szorstkie gitary elektryczne w "Drive My Car" rozbłysły, a energia EVO 300 natychmiast mnie porwała.
PrimaLuna wyczarowała panoramiczną scenę stereo dla Beatlesów; była to najbardziej zrównoważona, spójna reprodukcja muzyki z tego albumu, jaką kiedykolwiek słyszałem. Znajome elementy pozostały, ale wydawały się subtelnie przestawione dzięki zwiększonej klarowności, obecności, mocy i bezpośredniości, które usłyszałem. Wartością dodaną było tchnięcie w "Rubber Soul" więcej życia niż kiedykolwiek wcześniej. Byłem całkowicie pochłonięty i skoncentrowany na muzyce.
Choć byłem zachwycony bezpośredniością i dynamiką EVO 300, zastanawiałem się, czy połączenie go z przedwzmacniaczem gramofonowym PrimaLuna EVO 100 nie było zbyt lampowe. Czułem potrzebę większej klarowności w średnich tonach. Dlatego postanowiłem przetestować półprzewodnikowy przedwzmacniacz gramofonowy Aurorasound Vida MkII.
Muzyka zyskała na przestronności, szczególnie w zakresie górnych średnich i wysokich tonów. Pojawiła się subtelna wyrazistość, która wniosła nowe wrażenia. Choć była to pewnego rodzaju zmiana, korzyści były znaczące. Bas stał się bardziej zwarty i klarowny, a separacja instrumentów poprawiła się, co umożliwiło lepsze usłyszenie niuansów perkusji Ringo Starra – istotne dla mnie jako dla byłego perkusisty. Wokale Lennona i McCartneya zyskały czystsze tekstury i bardziej zmysłową obecność. Aurorasound Vida MkII na stałe zagościł w moim łańcuchu odsłuchowym na resztę okresu recenzji.
Przechodząc do współczesnych brzmień, włączyłem album Pendant World zespołu Balmorhea (Deutsche Grammophon 4861989), wyjątkowy zbiór skomplikowanych instrumentów i nowatorskiej produkcji ambientowej; wyobraź sobie utwory podobne do "Pet Sounds" czy "Surf's Up" z surrealistycznym akcentem. EVO 300 pięknie ukazał tę przestrzenną muzykę — dzwonki, bębny, gwizdki i gitary pojawiające się i znikające z miksu niczym przesuwające się cienie — na szerokiej, głębokiej scenie, rozproszonej i eterycznej.
Podobnie jak w przypadku Rubber Soul, EVO 300 przedstawił Pendant World w sposób czysty, z doskonałą separacją i monumentalną wysokością — cechami charakterystycznymi dla tego wzmacniacza — a jednocześnie każdy unikalny element nagrania pozostał nienaruszony w ramach przestronnej sceny dźwiękowej. Na tej scenie instrumenty były doskonale rozmieszczone, z niezwykłą szczegółowością i obecnością. To wzmacniacz, który pozwala muzyce oddychać, otwierając okno na jeden z najczystszych dźwięków, jakie miałem przyjemność doświadczać.
EVO 300 precyzyjnie oddał każdy element Current Events Johna Abercrombiego (ECM 1311). Utwór "Clint" zaczyna się od ekspansywnego funkowego groove'u Erskine'a, a EVO 300 oddał bas Johnsona z oszałamiającą głębią i ziarnistą teksturą, która konkurowała nawet z syntezatorowym niskim końcem utworu — coś, co rzadko zdarzało się z jakimkolwiek wzmacniaczem, który dotychczas testowałem. Mimo to dźwięk pozostał naturalny i zrównoważony. Syntezatory gitarowe Abercrombiego brzmiały bogato i płynnie. Dynamika była bezwysiłkowa, a najdrobniejsze detale zostały wydobyte z doskonałą separacją i mocą — rzadko spotykana kombinacja.
Cofając się jeszcze dalej, do roku 1957, sięgnąłem po reedycję arcydzieła The Ben Webster Quintet Soulville (Verve Records M GV-8274/602458538236) od Analogue Productions. Tenor Webstera snuł zrelaksowaną, lecz potężną opowieść, tworząc bujną atmosferę. Jego solówki były prawdziwym majstersztykiem w szeptanej elegancji, bogatym brzmieniu i kaskadowych rytmach, w ścisłym towarzystwie Oscara Petersona, Raya Browna, Herba Ellisa i Buddy'ego Richa.
EVO 300 oddał każdą nutę saksofonu z gracją i precyzją. Odczuwałem tenor Webstera z większym ciepłem i kremowością niż wcześniej, jednak nigdy z taką precyzją rytmiczną ani z tak zniuansowaną dynamiką. Scena dźwiękowa była niezrównana — róg Webstera znajdował się na pierwszym planie, w centrum i wyraźnie przestrzenny, podczas gdy zespół wygodnie ulokowany był w tle.
Wysterowanie głośników DeVore Fidelity O/baby
Podłączenie głośników DeVore Fidelity O/baby (90 dB/W/m, impedancja 8 omów) do EVO 300 ujawniło pełnię brzmienia i charakterystyczną moc tego wzmacniacza. Głośniki przeszły metamorfozę: EVO 300 sprawił, że ich muzyka zyskała na miękkości, gęstości, głębi i dynamice. Scena dźwiękowa O/baby była mniejsza niż w przypadku Razzów, ale wyróżniała się większą energią, precyzją i żywością — nie tylko w porównaniu do sceny dźwiękowej Razzów, ale również w zestawieniu z tym, co słyszałem z tymi kolumnami napędzanymi przez inne wzmacniacze. Śmiało można powiedzieć, że EVO 300 to wzmacniacz, który idealnie współpracuje z O/baby.
Quad Revela 1
Revela 1 to pierwszy nowy głośnik marki Quad od siedmiu lat. Jest to kolumna podstawkowa o wymiarach 38 cm wysokości × 25 cm szerokości × 30 cm głębokości i wadze 12 kg. Głośnik ten wykorzystuje opatentowany przez firmę Quad wysokotonowy przetwornik „True Ribbon” oraz 6,5-calowy przetwornik średnio-niskotonowy z pulpy drzewnej i włókien syntetycznych, co pozwala osiągnąć czułość 86 dB/2,83 V/m przy impedancji 6 omów. Mimo kompaktowych rozmiarów, Revela 1 oferuje imponującą reprodukcję niskich tonów, a także charakterystyczne, otwarte i wyraziste wysokie tony.
PrimaLuna stworzyła owocne i harmonijne partnerstwo z głośnikami Quad. Quad Revela 1 dosłownie zniknęły w tle, prezentując precyzyjnie szczegółową scenę dźwiękową. Imponujące były zarówno redukcja, jak i głębia basu, który był obfity i dobrze kontrolowany, choć nie dorównywał definicji i pełni większych 7-calowych głośników niskotonowych O/baby.
Muzyka z Current Events Abercrombiego i The Art of Tea Michaela Franka (Reprise Records MS 2230) zyskała wyjątkowe powietrze i rozdzielczość. Rozległe przestrzenie studyjne i zniuansowana atmosfera uchwycone na tych nagraniach ożyły dzięki Revela 1. Połączenie PrimaLuna i Quad zapewniło wyjątkową ucztę szczegółów i rozdzielczości, oddaną z doskonałym realizmem, dzięki żywiołowym wysokim tonom i wiarygodnym niskim tonom.
PrimaLuna EVO 400 Integrated
Przez rok miałem przyjemność korzystać z lampowej integry PrimaLuna EVO 400, która zachwycała swoją zrelaksowaną prezentacją i płynnie brzmiącym charakterem tonalnym. Z atrakcyjną ceną o 1000 dolarów niższą niż hybrydowy model 300, EVO 400 oferował podobną separację instrumentów, rozciągnięcie basów oraz wrażenie wagi dźwięku.
Jednakże, w bezpośrednim porównaniu, EVO 400 nie dorównywał EVO 300 pod względem natychmiastowości, rozdzielczości, mocy, wypełnienia przestrzeni dźwiękowej, subiektywnego pasma przenoszenia oraz dynamiki.
Zintegrowany wzmacniacz Riviera Labs Levante
Ta włoska integra, kosztująca 16 500 dolarów — ponad dwukrotnie więcej niż EVO 300 Hybrid — oferuje moc wyjściową 30 W na kanał w klasie A i 120 W na kanał w klasie AB. Wykorzystuje dwie triody Mullard ECC81/12AT7 jako stopień sterujący dla tranzystorów BJT (bipolar junction transistor) i MOSFET.
Wpływ Levante na dźwięk był jeszcze bardziej dramatyczny niż w przypadku EVO 300 Hybrid. Nagranie Beatlesów zyskało na delikatności i subtelności. Gitary nabrały bogatszego i bardziej cielistego brzmienia. Na płycie The Art of Tea wysokie tony stały się słodsze i bardziej soczyste, odsłaniając zawiłe detale gitary i klawiszy. Bas był pełniejszy, tworząc solidną, lecz przewiewną podstawę. W tym przypadku, jakość dźwięku w pełni odzwierciedla wartość inwestycji.
Podsumowanie
PrimaLuna EVO 300 Hybrid zburzyła moje przekonanie, że wzmacniacze lampowe są zawsze lepsze od tych z komponentami półprzewodnikowymi. Od pierwszych dźwięków, EVO 300 ujawnił się jako nowoczesny klasyk, oferujący świeżą, soczystą, przestrzenną, dynamiczną i pełną mocy reprodukcję muzyki. Zachował płynność i bogactwo typowe dla dobrego wzmacniacza lampowego, unikając jednocześnie przesadnej słodyczy czy sentymentalizmu. Jego żywiołowość jest niezaprzeczalna, przyciągając uwagę od pierwszej nuty i nie puszczając aż do końca odsłuchu. To wzmacniacz z prawdziwym „drive’em”, który angażuje słuchacza na wiele błogich godzin.
Nie jestem już agnostykiem w kwestii hybrydowych wzmacniaczy zintegrowanych lampowo-półprzewodnikowych, ani tym bardziej nie jestem zwolennikiem wyłącznie lampowego podejścia. Przynajmniej jeśli chodzi o PrimaLunę EVO 300, jestem zdecydowanym zwolennikiem hybryd.
